ТексергенВетров Андрей НиколаевичПсихиатр дәрігер · жаңартылды 11.11.2026
Негізгісі
- АХЖ-10 коды
- F20
- Кім жүргізеді
- психиатр дәрігер, қажет болса клиникалық психолог (патопсихологиялық зерттеу) және отбасымен жұмыс істейтін психотерапевт
- Формат
- Алматы мен Астанадағы клиникаларда тікелей қабылдау, психиатрдың үйге баруы, сапарлар арасында онлайн бақылау; өршіген кезде — стационар
- Ұзақтығы
- алғашқы қабылдау 60–90 минут; терапияны таңдау — апталар мен айлар; демеуші ем әдетте жылдарға созылады
- Құпиялылық
- ҚР «Халық денсаулығы және денсаулық сақтау жүйесі туралы» кодексі бойынша дәрігерлік құпия, анонимді, диспансерлік есепке қоймай
- Қашан шұғыл
- өзіне немесе басқаларға қауіп төндіру, тамақ пен судан бас тарту, мінез-құлықтың толық ретсізденуі, зиян келтіруді бұйыратын дауыстар — дереу 103 немесе 112
- Нәтиже
- өнімді симптомдардың азаюы, өршулер мен ауруханаға жатқызу жағдайларының сиреуі, жұмысқа, оқуға және отбасындағы қалыпты өмірге оралу
Нені білу маңызды
Отбасы «шизофрения» деген сөзді алғаш естігенде, көбіне қорқыныш пен «үкім шықты» деген сезім пайда болады. Мен әңгімені әрқашан басқа нәрседен бастаймын: бұл гипертония немесе қант диабеті сияқты емделетін созылмалы ауру — оны үнемі, сабырмен және жоспар бойынша емдейді. Тұрақты ем алатын пациенттердің көбінде ұстамалар сирек болады, адам жұмыс істейді, оқиды, отбасында өмір сүреді. Дәрігердің міндеті — «бір курспен жазып шығару» емес, пациентпен бірге тұрақты күйді тауып, оны жылдар бойы сақтау.
Шизофрения диагнозы бір әңгімеден кейін, әсіресе туыстардың телефон арқылы айтқанына сүйеніп қойылмайды. Психиатр симптомдардың ұзақтығына қарайды (АХЖ бойынша айқын көріністер кемінде бір ай болуы керек), органикалық себептерді, заттардың әсерін, ауыр депрессияны және биполярлы аффективті бұзылысты жоққа шығарады. Сондықтан алғашқы кезең — асықпай тексеру: әңгіме, анамнез, қажет болса талдаулар, ЭЭГ, МРТ және клиникалық психологтың патопсихологиялық зерттеуі.
Жақыныңызды психиатрға қашан көрсеткен жөн
- адам айналасындағылар байқамайтын дауыстарды естиді немесе нәрселерді көреді
- ерекше сенімдер пайда болды: аңдып жүр, оқиғалардың «ерекше мағынасы» бар, басында бөтен ойлар бар
- сөйлеу үзік-үзік болып кетті, сөйлемдер арасындағы байланысты аңғару қиын
- қызығушылықтар бірте-бірте жоғалады, адам өзін күтуді және араласуды тоқтатады
- түсінікті сыртқы себепсіз оқуы немесе жұмысы күрт нашарлады
- туыстарына күдікпен қарау, перделерді жауып қою, «қауіп бар» деп тамақтан бас тарту пайда болды
- эмоциялары солғын немесе жағдайға сай емес болып кетті, ұйқысы бұзылды
Өмірге қауіп төнгенде — ес-түстен айырылу, құрысу, елес көру, дозаның асып кетуі, өз-өзіне қол жұмсау ойлары кезінде — 103 немесе 112 нөміріне қоңырау шалыңыз. Балалар мен жастарға арналған сенім телефоны — 150.
Шизофрения неден пайда болады және өршуді не қоздырады
Бір ғана себеп жоқ. Қазіргі нұсқаулықтар (ДДҰ, APA, NICE) шизофренияны тұқым қуалайтын осалдықтың, ми дамуының ерекшеліктерінің және сыртқы жүктемелердің үйлесуінің нәтижесі ретінде сипаттайды. Науқас туыстың болуы қауіпті арттырады, бірақ ауру міндетті түрде дамиды дегенді білдірмейді. Тағы бір маңызды жайт: шизофрения «дұрыс тәрбиелемегендіктен» пайда болмайды, ата-аналарға өздерінен кінә іздеудің қажеті жоқ — бұл емге көмектескеннен гөрі көбірек кедергі келтіреді.
Өршуді көбіне нақты нәрселер қоздырады: дәріні өз бетімен тоқтату, ішімдік және әсіресе психобелсенді заттарды қолдану, созылмалы ұйқы тапшылығы, ауыр стресс, көшу, отбасындағы жанжалдар. Сондықтан мен емдеу жоспарына дәрілерді ғана емес, пациенттің жеке «іске қосушы факторларын» талдауды да міндетті түрде енгіземін: алдыңғы ұстаманың алдында не болды, туыстары алғашқы қандай белгілерді байқады, олар қайта пайда болса, не істеу керек.
Akalam клиникасында шизофрения қалай емделеді: кезең-кезеңімен
Алғашқы қадамды онлайн жасауға болады: туыстары дәрігерге ауру тарихын айтып береді, үзінді көшірмелерді және қабылданып жүрген дәрілердің тізімін жібереді, біз тексеруді қай жерде өткізген дұрыс екенін — клиникада ма, үйде ме — шешеміз. Содан кейін тікелей қабылдау: пациентпен әңгіме, отбасымен жеке сөйлесу, тексерулер тағайындау. Диагноз нақтыланғаннан кейін терапияны таңдаймыз, алғашқы апталарда жиі хабарласып, нәтиже мен жанама әсерлерді бағалаймыз, кейін 1–3 айда бір рет жоспарлы сапарларға көшеміз.
Онлайн форматта тікелей тексерусіз диагнозды алғаш рет қоюға және антипсихотиктермен емді бастауға болмайды. Егер пациент өзіне немесе айналасындағыларға қауіпті болса, тамақ пен судан бас тартса, бағдарын толық жоғалтса, оны амбулаториялық түрде жүргізбейді. Мұндай жағдайларда стационар қажет, ал өмірге тікелей қауіп төнгенде — 103 немесе 112. Еріксіз ауруханаға жатқызу тек ҚР заңында белгіленген тәртіппен, сот шешімі бойынша мүмкін.
Қалай көмектесеміз
Дәрі-дәрмекпен емдеу
Емнің негізі — антипсихотиктер (нейролептиктер), оларды тек психиатр симптомдарды, жасты, қосалқы ауруларды және бұрынғы тәжірибені ескеріп таңдайды. Кейде антидепрессанттар немесе нормотимиктер қосылады. Мен пациентке қандай жанама әсерлер болуы мүмкін екенін және олар кезде не істеу керектігін түсіндіремін, өйткені дәл осы жанама әсерлерден қорқу — емнен бас тартудың басты себебі. Күн сайын қабылдау қиын болса, ұзақ әсер ететін түрлерін талқылаймыз.
Пациент пен отбасына психобілім беру
Бұл — сабырлы сабақтар, онда біз аурудың не екенін, дәрілердің қалай әсер ететінін, өршудің ерте белгілерін қалай танып білуге болатынын және сол сәтте не істеу керектігін талдаймыз. NICE ұсынымдары отбасылық жұмысты емнің міндетті бөлігіне тікелей жатқызады: ол рецидив жиілігін азайтады. Отбасы жақынымен сандырақ туралы дауласпай және қысым көрсетпей сөйлесуді үйренеді.
Психотерапия және когнитивтік жаттығулар
Психоз кезіндегі КМТ (когнитивтік-мінез-құлықтық терапия) адамға дауыстар мен мазасыз ойларға басқаша қарауға, қорқынышты азайтуға және қалдық симптомдармен жақсырақ күресуге көмектеседі. Когнитивтік жаттығулар шизофрения кезінде жиі зардап шегетін зейінді, есті және жоспарлауды қолдайды. Психотерапия дәрілерді алмастырмайды, олармен бірге жұмыс істейді және жедел кезең артта қалғанда қосылады.
Әлеуметтік қалпына келтіру
Тұрақтанғаннан кейін оқуға немесе жұмысқа оралуды талқылаймыз — бірте-бірте, шамадан тыс жүктемесіз. Ұйқы, жүктеме және демалыс режимін құруға, өршуді қоздыратын ішімдік пен заттардан бас тартуға көмектесеміз. Мақсат — адам жай ғана «тыныш жүрсін» емес, өз өмірін сүрсін: аралассын, жұмыс істесін, жоспар құрсын, ал дәрігер қолдаушы ретінде қасында болсын.
Емдеу қалай өтеді
- 01Қоңырау немесе WhatsAppӘкімші мен кезекші дәрігер жағдайды нақтылап, дәл қазір не істеу керектігін айтады.
- 02Тексеру немесе кеңесДәрігер үйге келеді, клиникада қабылдайды немесе бейнебайланыс арқылы қосылады.
- 03Емдеу жоспарыФорматты таңдаймыз: үйде, стационар, психотерапия немесе оңалту — түсінікті бағамен.
- 04СүйемелдеуДәрігер мен психотерапевт байланыста, қайта қабылдау, отбасын қолдау және бұзылудың алдын алу.
Мифтер мен фактілер
МифШизофрения — бұл тұлғаның екіге бөлінуі
ФактБұл әртүрлі жағдайлар. Тұлғаның бөлінуі (диссоциативті сәйкестік бұзылысы) — жеке диагноз. Шизофрения кезінде тұлға екіге бөлінбейді, қабылдау, ойлау және эмоциялар бұзылады: дауыстар, сандырақ идеялар пайда болады, белсенділік төмендейді.
МифШизофрениясы бар адамдар қауіпті
ФактБұл диагнозы бар адамдардың көпшілігі ешқашан агрессия көрсетпейді және өздері зорлық-зомбылықтың құрбаны жиірек болады. Қауіп ем болмағанда және ішімдік немесе заттар қолданғанда артады, сондықтан тұрақты терапия — пациент үшін де, отбасы үшін де ең жақсы қорғаныс.
МифТаблеткалар адамды «өсімдікке» айналдырады
ФактҚазіргі терапия симптомдарды басып, ойдың анықтығын сақтайтындай етіп таңдалады. Енжарлық немесе қимылдың шектелуі пайда болса, бұл дәрілерді өз бетімен тастау емес, дәрігерге айтып, емді түзетудің себебі.
Құны: Шизофренияны емдеу
| Шизофренияны емдеу | 25 000 ₸ |
| Клиникада психиатр кеңесі | 15 990 ₸ |
| Психиатрдың үйге келуі | 35 000 ₸ |
| Қайта қабылдау, емді түзету | 12 000 ₸ |
| Телефон арқылы кеңес | тегін |
Бағалар шамамен берілген: нақты құнын дәрігер тексеруден кейін, емдеу басталғанға дейін айтады.
Жасырын және құпия
Есепке қоймаймыз және мәліметтерді жұмыс берушіге немесе диспансерге бермейміз. Тегіңізді айтпауға болады; дәрігер белгісіз көлікпен келеді. Дәрігерлік құпия «Халық денсаулығы және денсаулық сақтау жүйесі туралы» ҚР Кодексімен қорғалған.
Клиника мекенжайлары
Сұрақтар мен жауаптар
Шизофренияны толық емдеуге бола ма?
Шынын айтсақ, көбіне бір реттік жазылу емес, ұзақ ремиссия туралы сөз болады. Пациенттердің бір бөлігінде бір эпизодтан кейін ауру жылдар бойы қайталанбайды, басқаларында қайталама ұстамалар болады. Тұрақты ем мен бақылау болса, көпшілігі толыққанды өмір сүреді: жұмыс істейді, отбасын құрады. Ем ерте басталса, болжам жақсырақ.
Жақыным психиатрға барудан бас тартса, не істеу керек?
Ересек адамды келісімінсіз емдеуге болмайды, ҚР заңында көзделген, сот шешімі бойынша жағдайлар бұған жатпайды. Отбасына арналған кеңестен бастаңыз: дәрігер адамның өзін мазалайтын нәрселерге — ұйқысыздыққа, мазасыздыққа, шаршауға — сүйеніп, симптомдар туралы дауласпай қалай сөйлесуге болатынын айтады. Көбіне үйде тексеруге келісім клиникаға баруға қарағанда оңайырақ беріледі.
Дәрілерді неше жыл қабылдау керек?
Алғашқы эпизодтан кейін халықаралық нұсқаулықтар демеуші терапияны кемінде бір-екі жыл, қайталама эпизодтардан кейін — ұзағырақ, кейде тұрақты түрде жалғастыруды ұсынады. Дозаны азайту туралы шешімді тек психиатр қабылдайды, бірте-бірте және бақылаумен. Өз бетімен күрт тоқтату — жаңа өршудің ең жиі себептерінің бірі.
Мені есепке қоя ма?
Akalam клиникасына ақылы анонимді негізде жүгінгенде пациент диспансерлік есепке қойылмайды. Ем туралы мәліметтер ҚР «Халық денсаулығы және денсаулық сақтау жүйесі туралы» кодексі бойынша дәрігерлік құпия болып табылады және тек заңда тікелей көзделген жағдайларда ашылады. Алғашқы қабылдауда шын атыңызды айтпауыңызға болады.
Алматы мен Астанада тұрмасам, онлайн емделуге бола ма?
Алғашқы тексеру тікелей болуы керек — психиатр үйге келеді немесе сіз клиникаға келесіз. Одан кейін бақылаудың едәуір бөлігін бейнебайланыс арқылы жүргізуге болады: жалпы күйді, жанама әсерлерді бағалау, жоспарды түзету. Талдауларды тұрғылықты жеріңіздегі кез келген зертханада тапсыруға болады, нәтижелерді дәрігер қашықтан қарайды.
Шизофрения балаларға беріле ме?
Тұқым қуалайтын бейімділік бар, пациенттің балаларында қауіп орташадан жоғары, бірақ көп жағдайда балалар сау болып қалады. Ауруды бір ген емес, көптеген факторлардың үйлесуі анықтайды. Жүктілікті жоспарласаңыз, терапияны психиатрмен алдын ала талқылаңыз: кейбір дәрілер түзетуді қажет етеді.
Дереккөздер және тексеру
Материалды Akalam медициналық редакциясы мыналар негізінде дайындады:
- АХЖ-10 және АХЖ-11: психикалық және мінез-құлық бұзылыстары
- ҚР ДСМ диагностика және емдеу клиникалық хаттамалары
- «Халық денсаулығы және денсаулық сақтау жүйесі туралы» ҚР Кодексі
- ДДҰ: психикалық денсаулық және психобелсенді заттарды қолдану туралы материалдар
- NICE және APA: клиникалық нұсқаулықтар
Ақпарат анықтамалық сипатта және дәрігер кеңесін алмастырмайды. Редакциялық саясат