ТексергенӘбдірахманов Тимур МаратұлыПсихотерапевт дәрігер · жаңартылды 11.11.2026
Негізгісі
- АХЖ-10 коды
- F43
- Кім жүргізеді
- Дағдарыстық жұмыс тәжірибесі бар психотерапевт немесе клиникалық психолог; қажет болса — психиатр
- Форматы
- Алматыда немесе Астанада күндізгі кездесу, басқа қалалар үшін бейнебайланыс немесе телефон; туыстарға кеңес
- Ұзақтығы
- Алғашқы кездесу 60–90 минут, содан кейін 2–6 апта ішінде 1–5 кездесу
- Құпиялылық
- Дәрігерлік құпия; ерекшеліктер — тек өмірге тікелей қауіп және ҚР заңында көзделген жағдайлар
- Шұғыл жағдайда
- Өзіне қол жұмсау туралы ойлар немесе жоспар, өзіне зақым келтіру, зорлық-зомбылық қаупі — 112; балалар мен жастарға — 150; психоз — 103
- Нәтижесі
- Тұрақтандыру, қауіпсіздік жоспары, ұйқы мен әрекет ету қабілетінің қалпына келуі, әрі қарай көмек қажет пе екенін түсіну
Нені білу маңызды
Алдымен ең бастысы. Егер сізде немесе жақыныңызда қазір өзіне қол жұмсау туралы ойлар, өзіне зиян келтіру ниеті болса немесе біреу қауіпте болса, жазылуды күтпеңіз: 112-ге қоңырау шалыңыз. Балаларға, жасөспірімдер мен жастарға 150 тегін сенім телефоны көмектеседі. Біз шұғыл қызметтермен қатар жұмыс істейміз, бірақ оларды алмастырмаймыз. Дағдарыстық психолог жедел жәрдем сияқты бірнеше минутта келе алмайды және адамды қашықтықтан қауіпті қадамнан ұстап қала алмайды.
Дағдарыстық көмек оған дайындалу мүмкін емес нәрсе болған кезде және әдеттегі жеңу тәсілдері жұмыс істемей қалғанда қажет. Адам ұйықтамай, тамақ ішпей, тоқтаусыз жылауы немесе керісінше ештеңе сезбеуі мүмкін. Бұл — қалыпсыз оқиғаға қалыпты реакция. Бұл бет оқиғадан кейінгі алғашқы күндер мен апталар туралы. Мазасыздықпен, депрессиямен немесе жарақат салдарымен ұзақ мерзімді жұмыс психотерапия және психиатрия туралы көршілес бөлімдерде сипатталған.
Адамға дағдарыстық көмек қажет екенінің белгілері
- оқиғадан кейін бірнеше күн өтті, ал адам ұйықтамайды және тамақ ішпейді дерлік
- болған оқиғаның көріністері үнемі көз алдынан өтеді, естеліктердің кенеттен жарқ етуі, қорқынышты түстер
- шындыққа жатпайтындай, сезімнің жансыздануы, бәрі сізбен болып жатпаған сияқты әсер
- тоқтату қиын дүрбелеңнің, жылаудың немесе ашудың кенеттен ұстамалары
- адам қарапайым істерді атқара алмайды: орнынан тұру, қоңырау шалу, тұрмыстық мәселелерді шешу
- «мен болмағаным жақсы еді» немесе «әрі қарай өмір сүрудің мәнін көрмеймін» деген ойлар пайда болды
- «ажырап кету» үшін ішімдікті немесе тыныштандыратын дәрілерді қолдану күрт көбейді
Өмірге қауіп төнгенде — ес-түстен айырылу, құрысу, елес көру, дозаның асып кетуі, өз-өзіне қол жұмсау ойлары кезінде — 103 немесе 112 нөміріне қоңырау шалыңыз. Балалар мен жастарға арналған сенім телефоны — 150.
Дағдарыс кезінде психикада не болады
Дағдарыс оқиға адамның оны жеңу қабілетінен асып түскенде туындайды. Жүйке жүйесі дабыл режиміне көшеді: жүрек соғысы жиілейді, ұйқы бұзылады, зейін тарылады, шешім қабылдау қиындайды. АХЖ-10-да стреске жедел реакция F43 айдарына жатады және, егер адам қауіпсіз жерде болып, қолдау алса, әдетте бірнеше сағатта немесе күнде басылады. Бұл әдеттегі мағынадағы ауру емес, ағзаның шамадан тыс жүктемеге реакциясы.
Егер оқиға өмірге қауіппен немесе зорлық-зомбылықпен байланысты болса, адам қолдаусыз қалса, бұрын жарақаттарды бастан кешсе, депрессиядан немесе тәуелділіктен зардап шексе, ұзаққа созылған салдарлардың ықтималдығы жоғары. ДДҰ-ның алғашқы психологиялық көмек жөніндегі ұсынымдары атап өтеді: алғашқы күндері бастан кешкенді терең талдаудан гөрі қауіпсіздік, тыныштық, жақындармен байланыс және практикалық көмек маңыздырақ. Біздің жұмысымыз дәл осыдан басталады.
Дағдарыстық көмек қалай өтеді: алғашқы кездесу және келесі күндер
Сіз қоңырау шалғанда, әкімші алдымен өмірге тікелей қауіп бар-жоғын нақтылайды; бар болса — 112-ге бағыттайды. Алғашқы кездесу жақын арадағы уақытқа белгіленеді. Психотерапевт қысымсыз тыңдайды, тынышталуға көмектеседі, қауіптерді бағалайды және сізбен бірге қауіпсіздік жоспарын құрады: қасыңызда кім бар, кімге қоңырау шалу керек, түнде жағдай нашарласа не істеу керек. Ұйқы, тамақ, жақын күндердегі істер талқыланады. Содан кейін бірнеше апта ішінде онлайн немесе күндізгі 1–5 кездесу.
Дағдарыстық психолог тұрақты бақылауды қамтамасыз ете алмайды. Егер адамда өзіне қол жұмсау жоспары болса, ол өз қауіпсіздігіне уәде бере алмаса, дауыстар, сандырақ, күшті сана шатасуы немесе агрессия пайда болса, шұғыл медициналық көмек қажет: 103 немесе 112-ге қоңырау шалыңыз. Зорлық-зомбылық кезінде — полиция 102. Мұндай жағдайларда психиатрдың тексеруі және стационар қажет болуы мүмкін; еріксіз ауруханаға жатқызу тек ҚР заңында белгіленген тәртіппен ғана мүмкін.
Қалай көмектесеміз
Алғашқы психологиялық көмек
ДДҰ нұсқаулығында сипатталған тәсіл: қарау, тыңдау, байланыстыру. Маман адамға қазір не қажет екенін анықтайды, қауіпсіздік сезімін қамтамасыз етеді, жақындарымен байланысуға және практикалық көмек алуға көмектеседі — мысалы, құжаттармен немесе жерлеумен айналысуға. Адам дайын болмаса, оны оқиғаның егжей-тегжейін айтуға мәжбүрлемейді.
Қауіпсіздік жоспары
Психотерапевтпен бірге құрастыратын жазбаша жоспар: қандай белгілер жағдайдың нашарлап жатқанын көрсетеді, не тынышталуға көмектеседі, кімге жүгінуге болады, қауіпті заттар мен дәрілерге қолжетімділікті қалай жою керек, қандай нөмірлерді теру керек — 112 және 150. Жоспар сізде және сенімді адамда қалады. Бұл суицидтік ойлар кезінде ұсынылатын құралдардың бірі.
Тұрақтандыру және өзін-өзі реттеу техникалары
Бақылау сезімін қайтаратын қарапайым жаттығулар: ұзартылған демшығарумен тыныс алу, сезім мүшелері арқылы жерге тұрақтану, ұйқы мен тамақтану тәртібі, кесте бойынша шағын істер. Психотерапевт оларды кездесуде үйретеді және жадынама береді. Олар қайғыны немесе қорқынышты жоймайды, бірақ ең өткір сағаттарды бастан өткеруге және аз уақытқа болса да ұйықтауға көмектеседі.
Бағалау және әрі қарайғы көмекке бағыттау
Дағдарыстық курстың соңына қарай сіздің қалай жеңіп жатқаныңызды бірге бағалаймыз. Көпшілікте жедел реакциялар бірте-бірте басылады. Егер бір айдан кейін қорқынышты түстер, қашқақтау, көңіл-күйдің түсуі немесе ішімдікке тәуелділік сақталса, психотерапевт жарақатқа бағытталған терапия курсын, психиатрдың немесе наркологтың кеңесін ұсынады. Шешімді сіз қабылдайсыз.
Емдеу қалай өтеді
- 01Қоңырау немесе WhatsAppӘкімші мен кезекші дәрігер жағдайды нақтылап, дәл қазір не істеу керектігін айтады.
- 02Тексеру немесе кеңесДәрігер үйге келеді, клиникада қабылдайды немесе бейнебайланыс арқылы қосылады.
- 03Емдеу жоспарыФорматты таңдаймыз: үйде, стационар, психотерапия немесе оңалту — түсінікті бағамен.
- 04СүйемелдеуДәрігер мен психотерапевт байланыста, қайта қабылдау, отбасын қолдау және бұзылудың алдын алу.
Мифтер мен фактілер
МифБолған оқиғаның бәрін бірден егжей-тегжейлі айту керек
ФактАлғашқы күндері мәжбүрлі түрде егжей-тегжейлі әңгімелеу азапты күшейтуі мүмкін. ДДҰ мен NICE ұсынымдары мұндай «талдауды» барлығына қатарынан ұсынбайды. Маман адамның ыңғайына қарай жүреді: біреуге іштегісін айтып шығу маңызды, біреуге — жай ғана ұйықтап, жалғыз емес екенін сезіну.
МифАдам өзіне қол жұмсау туралы айтса, ол мұны істемейді
ФактБұл — қауіпті адасу. Өлім туралы кез келген әңгімені байыпты қабылдау керек. Ойлар мен жоспар бар-жоғын тікелей сұраңыз, адамды жалғыз қалдырмаңыз, қауіпті заттарды алып тастаңыз және 112-ге қоңырау шалыңыз. Тікелей сұрақ суицидке итермелемейді, керісінше көмек сұрауға мүмкіндік береді.
МифҚайғыға күшті реакция — психикалық бұзылыстың белгісі
ФактАуыр оқиғадан кейінгі ұйқысыздық, көз жасы, есеңгіреу және мазасыздық — қалыпты реакция. Көп адамда олар қолдау болса бірнеше апта ішінде әлсірейді. Жағдай жақсармаса, күшейсе немесе өмір сүруге кедергі келтірсе, психиатрға жүгінген жөн.
Құны: Дағдарыс кезіндегі психологиялық көмек
| Дағдарыс кезіндегі психологиялық көмек | 15 000 ₸ |
| Психотерапевт кеңесі (50 мин) | 14 990 ₸ |
| Психолог кеңесі (50 мин) | 12 000 ₸ |
| Отбасылық сессия (80 мин) | 25 000 ₸ |
| Телефон арқылы кеңес | тегін |
Бағалар шамамен берілген: нақты құнын дәрігер тексеруден кейін, емдеу басталғанға дейін айтады.
Жасырын және құпия
Есепке қоймаймыз және мәліметтерді жұмыс берушіге немесе диспансерге бермейміз. Тегіңізді айтпауға болады; дәрігер белгісіз көлікпен келеді. Дәрігерлік құпия «Халық денсаулығы және денсаулық сақтау жүйесі туралы» ҚР Кодексімен қорғалған.
Клиника мекенжайлары
Сұрақтар мен жауаптар
Дағдарыстық көмекті қаншалықты тез алуға болады?
Біз алғашқы кездесуді мүмкіндігінше қысқа мерзімде белгілеуге тырысамыз, онлайн көбіне — сол күні немесе келесі күні. Бірақ жағдай өмірге қауіп төндірсе, күтуге болмайды: 112-ге қоңырау шалыңыз. Балалар мен жастарға 150 сенім телефоны тәулік бойы жауап береді. Біз шұғыл көмек көрсетілгеннен кейін қосыла аламыз.
Өзі қаламайтын жақын адам үшін жүгінуге бола ма?
Иә, туыстың кеңес алуы — дағдарыстық көмектің жиі кездесетін түрі. Маман қалай сөйлесу керектігін, қандай қауіп белгілеріне назар аудару керектігін және өзіңізді шамадан тыс жүктемей қалай қолдау көрсетуге болатынын айтады. Ересек адам көмектен бас тартса және бұл ретте өмірге қауіп болса, 112-ге қоңырау шалыңыз.
Дағдарыстық көмектің әдеттегі психотерапиядан айырмашылығы неде?
Дағдарыстық көмек қысқа мерзімді және жақын күндерге шоғырланған: қауіпсіздік, ұйқы, негізгі қажеттіліктер, қолдау. Бұл кезеңде жарақатты, балалық шақты, қарым-қатынасты терең пысықтау жүргізілмейді. Дағдарыстан кейін ұзағырақ жұмыс қажет болса, психотерапевт сәйкес курсты ұсынады.
Дағдарыс кезінде дәрі-дәрмек қажет пе?
Көбіне — жоқ: алғашқы күндері қолдау, күн тәртібі және өзін-өзі реттеу техникалары жақсырақ көмектеседі. Егер ұйқысыздық, дүрбелең немесе көңіл-күйдің түсуі айқын болып, азаймаса, психотерапевт психиатрдың кеңесін ұсынады. Препараттарды тек дәрігер тексеруден кейін тағайындайды, тыныштандыратын дәрілерді өз бетіңізше қабылдамаған жөн.
Шағын қалада тұрсам, көмек алуға бола ма?
Иә. Akalam психотерапевттері Қазақстанның кез келген қаласы үшін бейне және телефон арқылы дағдарыстық кеңес өткізеді. Шұғыл жағдайда жергілікті жедел жәрдемді шақыру мүмкін болуы үшін біз мекенжайыңызды және жақыныңыздың байланысын алдын ала нақтылаймыз. Күндізгі кездесулер Алматы мен Астанада өткізіледі.
Түнде жағдай өте нашарласа, не істеу керек?
Қауіпсіздік жоспарын ұстаныңыз: сенімді адамға қоңырау шалыңыз, көмектескен техникаларды қолданыңыз. Өзіне қол жұмсау туралы ойлар күшейсе немесе ниет пайда болса, дереу 112-ге қоңырау шалыңыз. Балалар мен жасөспірімдерге — 150. Жалғыз қалмаңыз және ішімдікті немесе тағайындалмаған дәрілерді қабылдамаңыз.
Дереккөздер және тексеру
Материалды Akalam медициналық редакциясы мыналар негізінде дайындады:
- АХЖ-10 және АХЖ-11: психикалық және мінез-құлық бұзылыстары
- ҚР ДСМ диагностика және емдеу клиникалық хаттамалары
- «Халық денсаулығы және денсаулық сақтау жүйесі туралы» ҚР Кодексі
- ДДҰ: психикалық денсаулық және психобелсенді заттарды қолдану туралы материалдар
- NICE және APA: клиникалық нұсқаулықтар
Ақпарат анықтамалық сипатта және дәрігер кеңесін алмастырмайды. Редакциялық саясат