ТексергенӘбдірахманов Тимур МаратұлыПсихотерапевт дәрігер · жаңартылды 11.11.2026
Негізгісі
- Кім жүргізеді
- мотивациялық сұхбатты меңгерген нарколог пен психотерапевт; отбасы үшін — дәрігердің немесе психологтың жеке кеңесі
- Қайда
- Алматы мен Астана клиникаларында бетпе-бет, нарколог үйге барғанда, Қазақстанның кез келген қаласы үшін бейне арқылы онлайн
- Ұзақтығы
- бір кездесу — 50–90 минут; көбінесе бірнеше күн аралықпен 1-ден 5-ке дейін кеңес қажет
- Анонимдік
- кеңестер анонимді, есепке қоюсыз; ҚР «Халық денсаулығы және денсаулық сақтау жүйесі туралы» кодексі бойынша дәрігерлік құпия
- Қашан шұғыл
- өмірге қауіп, психоз, айналадағыларға қауіпті агрессия, өз-өзіне қол жұмсау туралы ойлар — мотивация емес, бірден 103 немесе 112
- Нәтиже
- адамның тексеруге, детоксикацияға немесе оңалтуға келісімі; түсінікті келесі қадам және күн туралы келісім
Нені білу маңызды
Туыстар әрдайым естігісі келмейтін нәрсені адал айтайын: ересек адамды көндіру арқылы да, қорқыту арқылы да, айла арқылы да емделуге мәжбүрлеу мүмкін емес. Қазақстан Республикасының заңы бойынша емдеу ақпараттандырылған келісіммен жүргізіледі, ал еріксіз емдеу тек белгіленген тәртіппен сот шешімі бойынша мүмкін. Бірақ «мәжбүрлеу» мен «ештеңе істемеудің» арасында үлкен кеңістік бар. Мотивациялық жұмыс адамға тұтынудың өзіне неге түсіп жатқанын өзі көруге және алғашқы қадам жасауға көмектеседі.
Тәуелділігі бар адамдардың көпшілігі проблеманы толығымен жоққа шығармайды — олар екіұдай күйде болады. Бүгін «тастау керек» дейді, ертең — «бәрінде солай». Бұл амбиваленттілік қалыпты, онымен дауласу пайдасыз: қысым әдетте қарсылықты күшейтеді. Akalam клиникасында біз мотивациялық сұхбатты қолданамыз — бұл әдісті ДДҰ мен NICE заттарды тұтынуға байланысты бұзылыстар кезінде ұсынады. Маман сендірмейді, адам бірдеңені өзгертудің өз себептерін өзі естуі үшін сұрақтарды солай қояды.
Мотивациялық жұмыс қашан қажет
- адам көп ішетінін немесе тұтынатынын мойындайды, бірақ емделуді «кейінге» қалдырады
- тастаймын деген уәделер қайталанады, бірақ сергек күндерден кейін бәрі қайта басталады
- отбасындағы әңгімелер ұрыс-керіспен, өкпемен немесе үнсіздікпен аяқталады
- адам проблема бар екенімен келіседі, бірақ кез келген емнен бас тартады
- сәтсіз емделу тәжірибесі болған, енді «ештеңе көмектеспейді» деп санайды
- жария болудан, есепке алынудан немесе жұмыстан айырылудан қорқу жүгінуге кедергі келтіреді
- туыстар шаршаған және қандай сөздер қарсылық тудырмайтынын білмейді
Өмірге қауіп төнгенде — ес-түстен айырылу, құрысу, елес көру, дозаның асып кетуі, өз-өзіне қол жұмсау ойлары кезінде — 103 немесе 112 нөміріне қоңырау шалыңыз. Балалар мен жастарға арналған сенім телефоны — 150.
Неліктен тәуелділігі бар адам емделуге бармайды
Емделуден бас тарту сирек жағдайда жай ғана қыңырлық болады. Тұтыну ұзақ уақыт бойы адам үшін қандай да бір қызмет атқарды: мазасыздықты басты, ұйықтауға көмектесті, демалыс немесе достар ортасына тиесілілік сезімін берді. Одан бас тарту — басқа тәсілі жоқ бола тұра, әдеттегі күресу тәсілінен айырылу деген сөз. Оған ұят, әлсіз көрінуден қорқу, жария болу мен есепке алынудан қауіптену қосылады. Адамға қысым жасағанда ол қорғанады, ал қорғаныс жоққа шығару сияқты көрінеді.
Екінші себеп — тәжірибе. Егер бұрын тамшылатқыштар мен кодтау болып, содан кейін рецидив болса, адам емдеу нәтиже бермейді деген қорытынды жасайды және көңілі тағы да қалғанын қаламайды. Мотивациялық әңгіме сәтсіз тәжірибені болашақтан ажыратуға көмектеседі: нақ не нәтиже бермегенін, көмектің қандай форматтары бар екенін, басқаша нені байқап көруге болатынын талқылау. Шешімнің өзінікі болуы маңызды — сонда ол тұрақтырақ болады.
Мотивациялық кеңес қалай өтеді
Көбінесе алдымен отбасы келеді: онлайн немесе бетпе-бет дәрігер тарихты тыңдап, адаммен қалай сөйлесу керегін және кездесуді қалай ұсыну керегін түсіндіреді. Содан кейін — адамның өзімен кеңес, бізде, үйде немесе бейне арқылы. Маман «алкоголизм» туралы емес, оның өмірі туралы сұрайды, тұтынудың не беретінін және нені тартып алатынын таразылауға көмектеседі, қорқыныштар мен күмәндарды анықтайды. Соңында бір нақты қадам талқыланады: тексеру, талдаулар, детоксикация немесе психотерапевтпен сынақ кездесуі.
Мотивациялық әңгіме қатты мас күйдегі адаммен жүргізілмейді: сөйлесу пайдасыз, ал кейде қауіпті. Ауыр абстиненция, ақ қызба (алкогольдік делирий), психоз белгілері, өзіне немесе басқаларға зиян келтіру қаупі болса, мотивация емес, шұғыл көмек қажет — 103 немесе 112 нөміріне қоңырау шалыңыз. Біз «күшпен алып кету» үшін бармаймыз және препараттарды жасырын енгізуді қолданбаймыз: бұл заңсыз және сенімді бұзады.
Қалай көмектесеміз
Мотивациялық сұхбат
Бұл құрылымдалған әңгіме, онда маман ашық сұрақтар қояды, айтылғанды қайталап көрсетеді және адамға өзгерістердің себептерін өзі тұжырымдауға көмектеседі. Ол дауласпайды және ұялтпайды, керісінше «мен осылай өмір сүруден шаршадым» сияқты сөздерді байқап, күшейтеді. Әдіс халықаралық нұсқаулықтарда тәуелділік кезінде тиімді деп сипатталған және кездесуге емделуге ниетсіз келген адамдарға да сәйкес келеді.
Дайындық кезеңдерін ескеру
Өзгерістер кезеңдерінің моделі адамның қай жерде тұрғанын түсінуге көмектеседі: емделу туралы әлі ойламайды, екіұдай, дайындалып жатыр немесе әрекет етіп жатыр. Әр кезеңде әртүрлі қадамдар қажет. Екіұдай күйдегі адамға бірден бір айлық оңалтуды ұсыну пайдасыз, бірақ талдаулар немесе дәрігермен кездесуді талқылау шынайы. Біз адам дәл қазір жасауға дайын келесі қадамды таңдаймыз.
Отбасына арналған кеңес
Туыстарға қандай сөздер қорғанысты тудыратынын, ал қандайлары әңгімеге жол ашатынын түсіндіреміз. Өз сезімдері мен нақты фактілер туралы, жапсырмаларсыз және қорқытусыз сөйлесуді, адам сергек кезде сәтті таңдауды және нақты көмек ұсынуды үйретеміз. Тұтынуды байқаусыз қолдауды қалай тоқтатуға болатынын талқылаймыз: қарыздарын төлеу, жұмыста жасырып қалу. Отбасы жиі мотивацияның басты көзіне айналады.
Қорқытусыз ақпарат беру
Дәрігер ағзада не болып жатқанын, қандай талдаулар тапсырған жөн екенін, амбулаториялық кездесулерден стационарға дейін көмектің қандай нұсқалары бар екенін сабырлы түрде және фактілер бойынша айтып береді. Адам емдеудің анонимді, есепке қоюсыз екенін және міндетті түрде ұзақ оқшаулауды білдірмейтінін көргенде, көптеген қорқыныштар кетеді. Біз қорқытпаймыз, салмақты шешім үшін ақпарат береміз.
Емдеу қалай өтеді
- 01Қоңырау немесе WhatsAppӘкімші мен кезекші дәрігер жағдайды нақтылап, дәл қазір не істеу керектігін айтады.
- 02Тексеру немесе кеңесДәрігер үйге келеді, клиникада қабылдайды немесе бейнебайланыс арқылы қосылады.
- 03Емдеу жоспарыФорматты таңдаймыз: үйде, стационар, психотерапия немесе оңалту — түсінікті бағамен.
- 04СүйемелдеуДәрігер мен психотерапевт байланыста, қайта қабылдау, отбасын қолдау және бұзылудың алдын алу.
Мифтер мен фактілер
МифАдам «түбіне жетуі» керек, әйтпесе емдеу пайдасыз
ФактАпатты күту қауіпті: «түбіне» дейін ауыр улану, жарақат, жұмыстан айырылу орын алуы мүмкін. Мотивация ертерек те қалыптасады, және адам емделуді неғұрлым ерте бастаса, оның денсаулығы, қарым-қатынасы мен ресурстары соғұрлым көбірек сақталады.
МифДәріні байқатпай қосып беруге болады, сонда ол тастайды
ФактПрепараттарды жасырын енгізу заңсыз және қауіпті: алкоголь немесе заттарды тұтынғанда ауыр реакциялар болуы мүмкін, ал алдауды білген адам отбасына және дәрігерлерге сенуді тоқтатады. Емдеу тек ақпараттандырылған келісіммен жүргізіледі.
МифЕгер ол бір рет бас тартса, қайта байқап көрудің мәні жоқ
ФактБас тарту — екіұдайлықтың қалыпты кезеңі. Көпшілік бірнеше сабырлы әңгімеден кейін келіседі, әсіресе отбасы қысым жасауды тоқтатып, басқаша сөйлей бастаса. Мотивациялық жұмыс — бір рет талпыныс емес, процесс.
Құны: Емделуге уәждеме
| Емделуге уәждеме | 25 000 ₸ |
| Стационарлық орталықта оңалту, ай | 299 000 ₸ |
| Амбулаториялық бағдарлама, ай | 120 000 ₸ |
| Бағдарламаны таңдау бойынша кеңес | тегін |
| Телефон арқылы кеңес | тегін |
Бағалар шамамен берілген: нақты құнын дәрігер тексеруден кейін, емдеу басталғанға дейін айтады.
Жасырын және құпия
Есепке қоймаймыз және мәліметтерді жұмыс берушіге немесе диспансерге бермейміз. Тегіңізді айтпауға болады; дәрігер белгісіз көлікпен келеді. Дәрігерлік құпия «Халық денсаулығы және денсаулық сақтау жүйесі туралы» ҚР Кодексімен қорғалған.
Клиника мекенжайлары
Сұрақтар мен жауаптар
Адамды оның хабарынсыз мотивациялық әңгімеге жазуға бола ма?
Туысы да жазыла алады, бірақ адаммен әңгіменің өзі тек оның келісімімен өтеді — әйтпесе бұл көмек емес, тұзақ, және сенім жоғалады. Отбасына арналған кеңестен бастаңыз: дәрігер адамды қалай шақыру керегін және кездесудің не үшін қажет екенін өкпе тудырмай қалай түсіндіру керегін айтып береді.
Әдетте қанша кездесу қажет?
Кейде адам тексеруге келісуі үшін бір кеңес жеткілікті. Көбінесе 2-ден 5-ке дейін кездесу қажет, әсіресе сәтсіз емделу тәжірибесі немесе жария болудан қатты қорқыныш болса. Кездесулер арасында отбасы өз маманымен жұмысын жалғастырады, және бұл процесті жеделдетеді.
Әңгімені үйде өткізесіздер ме?
Иә, нарколог Алматы мен Астанада үйге бара алады, ал басқа қалаларға — келісім бойынша. Адамның сергек немесе жеңіл күйде болуы және әңгімеге келісуі маңызды. Егер ол ұзақ ішіп жүрсе, алдымен медициналық көмек талқыланады, ал мотивациялық әңгіме ол оны жүргізуге қабілетті күнге ауыстырылады.
Адам өзіне немесе отбасына қауіпті болса не істеу керек?
Зорлық қаупі, өз-өзіне қол жұмсау туралы ойлар, психоз, өмірге қауіп төндіретін ауыр мастық болса, 103 немесе 112 нөміріне қоңырау шалыңыз. Мұндай жағдайларда мотивациялық жұмыс қолданылмайды. Еріксіз ауруханаға жатқызу тек ҚР заңында белгіленген тәртіппен сот шешімі бойынша мүмкін.
Мотивациялық кеңестің интервенциядан айырмашылығы неде?
Мотивациялық кеңес — маманның адаммен бетпе-бет әңгімесі, онда ол біртіндеп шешімге келеді. Интервенция — алдын ала дайындалған отбасылық кездесу, онда жақындар маманның басшылығымен адаммен бірге сөйлеседі. Әдетте мотивациялық жұмыстан бастайды, ал интервенцияны бұл жеткіліксіз болса жоспарлайды.
Ақпарат бір жерге беріле ме?
Жоқ. Кеңестер анонимді, есепке қоюсыз, айтылғанның бәрі ҚР «Халық денсаулығы және денсаулық сақтау жүйесі туралы» кодексі бойынша дәрігерлік құпияны құрайды. Туыстарға біз адам келісім берген нәрсені ғана хабарлаймыз. Ерекшеліктер — тек заңда тікелей көзделген жағдайлар.
Дереккөздер және тексеру
Материалды Akalam медициналық редакциясы мыналар негізінде дайындады:
- АХЖ-10 және АХЖ-11: психикалық және мінез-құлық бұзылыстары
- ҚР ДСМ диагностика және емдеу клиникалық хаттамалары
- «Халық денсаулығы және денсаулық сақтау жүйесі туралы» ҚР Кодексі
- ДДҰ: психикалық денсаулық және психобелсенді заттарды қолдану туралы материалдар
- NICE және APA: клиникалық нұсқаулықтар
Ақпарат анықтамалық сипатта және дәрігер кеңесін алмастырмайды. Редакциялық саясат