ТексергенСерікова Айгүл ЕрікқызыПсихиатр дәрігер · жаңартылды 11.11.2026
Негізгісі
- АХЖ-10 коды
- F03
- Кім жүргізеді
- психиатр дәрігер (гериатриялық бейін), қажет болса невролог, терапевт және клиникалық психологпен бірге
- Формат
- психиатрдың үйге баруы, Алматы мен Астанадағы клиникаларда қабылдау, туыстарға онлайн кеңес және сапарлар арасындағы бақылау
- Ұзақтығы
- алғашқы тексеру 60–90 минут; мінез-құлық бұзылыстарының терапиясын таңдау — бірнеше апта; кейін 1–3 айда бір рет бақылау
- Құпиялылық
- дәрігерлік құпия, анонимді жүгіну, есепке қоймай; мәліметтер тек заңды өкілдерге және ҚР заңы бойынша беріледі
- Қашан шұғыл
- бірнеше сағатта немесе күнде кенет пайда болған сана шатасуы, құлау, жоғары қызба, тамақ пен судан бас тарту, қауіпті агрессия — 103 немесе 112
- Нәтиже
- нашарлау себебі нақтыланды, мазасыздық, агрессия және ұйқысыздық азайды, отбасында күтім жоспары және алда не күтетіні туралы түсінік бар
Нені білу маңызды
Бізге көбіне пациенттердің өздері емес, ересек балалары жүгінеді: анам ұмытшақ болып кетті, күндерді шатастырады, түнде пәтерді аралап жүреді, көршілерді ұрлық жасады деп айыптайды, немерелерін танымай қалды. Отбасы шаршайды, ашуланады, кейін осы ашуы үшін өзін кінәлі сезінеді. Бірден айтқым келеді: бұл — қалыпты реакция, көмек тек егде адамға ғана емес, оған күтім жасайтындарға да қажет. Мұнда психиатр — бүкіл отбасына осы жолдан аялап өтуге көмектесетін дәрігер.
Деменция — «қалыпты қартаю» емес, ес, ойлау, бағдарлау және тұрмыспен күнделікті күресу қабілеті бірте-бірте төмендейтін синдром. АХЖ-10 бойынша бұл F00–F03 айдарлары, АХЖ-11 бойынша — 6D80–6D86. Себептері әртүрлі: Альцгеймер ауруы, тамырлық бұзылыстар, Леви денешіктері ауруы, маңдай-самай дегенерациясы. Ұқсас жағдайлардың бір бөлігі қайтымды екені маңызды: депрессия, B12 дәруменінің тапшылығы, қалқанша без қызметінің бұзылыстары, дәрілердің жанама әсері.
Егде адамға психиатрдың тексеруі қашан қажет
- жақында болған оқиғаларды ұмытады, бір сағат ішінде бір сұрақты қайта-қайта қояды
- уақытты шатастырады, таныс ауданда адасады, үйге қайтар жолды таба алмайды
- ақшаны, дәрілерді, плитаны және тұрмыстық техниканы басқара алмай қалды
- ұрлық жасады деген күдік, қызғаныш, пәтерде бөтен адамдар бар деген сенім пайда болды
- түнде ұйықтамайды, кезіп жүреді, «үйге қайту үшін» заттарын жинайды
- ашушаң, жылауық болып кетті, кейде күтім жасайтындарға агрессия көрсетеді
- әсіресе кешке және түнде жоқ адамдарды немесе жануарларды көреді
Өмірге қауіп төнгенде — ес-түстен айырылу, құрысу, елес көру, дозаның асып кетуі, өз-өзіне қол жұмсау ойлары кезінде — 103 немесе 112 нөміріне қоңырау шалыңыз. Балалар мен жастарға арналған сенім телефоны — 150.
Деменция неден дамиды және жағдайды не нашарлатады
Ең жиі себеп — Альцгеймер ауруы, бұл кезде ең алдымен жақында болған оқиғаларға арналған ес бірте-бірте зардап шегеді. Тамырлық деменция инсульттермен және мидың созылмалы қан айналымы бұзылысымен байланысты, оның ағымы көбіне сатылы болады. Леви денешіктері бар деменция зейіннің құбылмалылығымен, көру галлюцинацияларымен және нейролептиктерге ерекше сезімталдықпен көрінеді. Деменция түрі емді таңдауға әсер етеді, сондықтан оны неврологпен бірге нақтылау маңызды.
Деменциясы бар адамның жағдайының күрт нашарлауының әрқашан дерлік сыртқы себебі болады: несеп жолдарының немесе өкпенің инфекциясы, сусыздану, іш қату, ауырсыну, жаңа дәрі, көшу, ауруханаға жатқызу, күтушінің ауысуы. Бұл жағдай делирий деп аталады, ол жай ғана «тыныштандыратын дәріні» емес, себебін іздеп, оны емдеуді қажет етеді. Сондықтан мен отбасынан ең алдымен соңғы күндері не өзгергенін және қандай дәрілер қосылғанын сұраймын.
Психиатрдың егде адамға сапары қалай өтеді
Алдымен туыстарға онлайн кеңес өткізуге болады: дәрігер жағдайдың қалай өзгергенін сұрайды, барлық дәрілердің тізімін, үзінді көшірмелерді, талдауларды, МРТ суреттерін дайындауды өтінеді. Содан кейін психиатр үйге келеді — үйреншікті ортада егде адам сабырлырақ болады және өзін табиғи көрсетеді. Дәрігер онымен әңгімелеседі, ес пен зейінге қысқа тесттер жүргізеді, отбасымен жеке сөйлеседі, тексеру, емдеу және күтім жоспарын құрады.
Онлайн есті бағалап, деменция диагнозын қою мүмкін емес, бірақ мінез-құлықтағы өзгерістерді талдап, күтімді түзетуге болады. Қызбамен кенет пайда болған сана шатасуы, басын соғып құлағаннан кейін, тамақ пен судан бас тартқанда, сусызданғанда, сөйлеудің жедел бұзылуында немесе қол мен аяқтағы әлсіздікте үйде емдеу мүмкін емес — бұл дереу 103 немесе 112 нөміріне қоңырау шалуға себеп, өйткені инсульт немесе ауыр инфекция болуы мүмкін.
Қалай көмектесеміз
Диагностика және қайтымды себептерді жоққа шығару
Психиатр когнитивтік функцияларды стандартталған шкалалар арқылы бағалайды, аурудың ағымын сұрайды, қан талдауларын (соның ішінде B12 дәрумені, қалқанша без гормондары) тағайындайды, қажет болса МРТ-ға және неврологқа жібереді. Депрессия бар-жоғын бөлек тексереміз: егде адамдарда ол көбіне естің төмендеуі сияқты көрінеді және жақсы емделеді.
Мінез-құлық бұзылыстарын емдеу
Мазасыздық, ұйқысыздық, зиян келтіру сандырағы және агрессия — отбасы үшін ең ауыр көріністер. Алдымен себебін іздейміз және дәрісіз шараларды қолданып көреміз: режим, жарықтандыру, шуды азайту, ашу шарпуларын қоздыратын жағдайларды талдау. Дәрілерді — антидементтік құралдарды, антидепрессанттарды, жекелеген жағдайларда нейролептиктерді — NICE және ДДҰ ұсынғандай, тек дәрігер сақтықпен және тұрақты қайта қарап отырып тағайындайды.
Отбасын оқыту және күтімді ұйымдастыру
Деменциясы бар адаммен қалай сөйлесу керектігін түсіндіреміз: қысқа, сабырмен, есін тексермей және дауласпай. Қауіпсіз тұрмысты ұйымдастыруға көмектесеміз: дәрі қорабы, жазбалар, газды бақылау, байланыс деректері бар білезік. Күтім жасайтын адам жалғыз қалмас үшін жүктемені туыстар арасында бөлуді және күтуші тартуды талқылаймыз.
Күтім жасайтын туыстарды қолдау
Деменциясы бар адамға күтім жасау — ұзақ жүктеме, туыстардың күйіп кетуі өте жиі кездеседі. Психотерапевт немесе психолог шаршауға, кінә сезіміне және жақын адам тірі кезінде-ақ бастан кешетін қайғыға төтеп беруге көмектеседі. Егер күтім жасайтын адамда ұйқысыздық, мазасыздық немесе депрессия пайда болса, психиатр оған да көмектесе алады.
Емдеу қалай өтеді
- 01Қоңырау немесе WhatsAppӘкімші мен кезекші дәрігер жағдайды нақтылап, дәл қазір не істеу керектігін айтады.
- 02Тексеру немесе кеңесДәрігер үйге келеді, клиникада қабылдайды немесе бейнебайланыс арқылы қосылады.
- 03Емдеу жоспарыФорматты таңдаймыз: үйде, стационар, психотерапия немесе оңалту — түсінікті бағамен.
- 04СүйемелдеуДәрігер мен психотерапевт байланыста, қайта қабылдау, отбасын қолдау және бұзылудың алдын алу.
Мифтер мен фактілер
МифҚартайғанда ұмытшақтық — қалыпты нәрсе
ФактЖас ұлғайған сайын естің аздап баяулауы шынымен болады, бірақ адам тұрмыспен күресе алмай қалса, таныс жерлерде адасса және жақында болған оқиғаларды ұмытса, бұл тексерудің себебі. Уақтылы жүгінсе, себептердің бір бөлігі қайтымды.
МифДеменция кезінде ештеңе істеуге болмайды
ФактДеменцияның көптеген түрлерін әзірге тоқтату мүмкін емес, бірақ нашарлауды баяулатуға, мазасыздықты, агрессия мен ұйқысыздықты азайтуға, адамның үйде тұратын кезеңін ұзартуға және отбасы үшін күтімді айтарлықтай жеңілдетуге болады.
МифКүшті тыныштандыратын дәрі мәселені шешеді
ФактКүшті седативті дәрілер егде адамдарда құлау және сана шатасу қаупін арттырады, ал деменцияның кейбір түрлері оларға ерекше сезімтал. Емді мазасыздық себебін іздеуден және дәрісіз шаралардан бастап, сақтықпен таңдайды.
Құны: Деменция кезінде психиатр
| Деменция кезінде психиатр | 35 000 ₸ |
| Клиникада психиатр кеңесі | 15 990 ₸ |
| Психиатрдың үйге келуі | 35 000 ₸ |
| Қайта қабылдау, емді түзету | 12 000 ₸ |
| Телефон арқылы кеңес | тегін |
Бағалар шамамен берілген: нақты құнын дәрігер тексеруден кейін, емдеу басталғанға дейін айтады.
Жасырын және құпия
Есепке қоймаймыз және мәліметтерді жұмыс берушіге немесе диспансерге бермейміз. Тегіңізді айтпауға болады; дәрігер белгісіз көлікпен келеді. Дәрігерлік құпия «Халық денсаулығы және денсаулық сақтау жүйесі туралы» ҚР Кодексімен қорғалған.
Клиника мекенжайлары
Сұрақтар мен жауаптар
Анам дәрігерден бас тартады. Не істеу керек?
«Психиатр» деп айту міндетті емес. Дәрігерді қан қысымын, ұйқыны және жалпы жағдайды тексеретін дәрігер ретінде таныстыруға болады — көптеген егде адамдар үйге мұндай сапарға оңай келіседі. Еріксіз емдеу туралы шешімді тек сот ҚР заңында белгіленген тәртіппен қабылдайды; бұған ерекше жағдайларда ғана жүгінеді.
Деменция кезінде психиатрдың неврологтан айырмашылығы неде?
Невролог көбіне деменция түрін нақтылаумен, миды тексерумен және неврологиялық симптомдармен айналысады. Психиатр — мінез-құлық және эмоциялық бұзылыстармен: сандырақпен, галлюцинациялармен, мазасыздықпен, депрессиямен, агрессиямен, ұйқысыздықпен. Екі маман бірге жұмыс істегені ең дұрысы.
Адамда деменция болса, құжаттарды рәсімдеуге бола ма?
Әрекетке қабілеттілік мәселелері ҚР заңы бойынша сот-психиатриялық сараптаманың қатысуымен сот тәртібінде шешіледі. Біздің психиатр тексеру жүргізіп, жағдай туралы медициналық қорытынды бере алады, бірақ сараптаманы алмастырмайды. Мәмілелер мен сенімхаттарды адам олардың мағынасын түсінуге қабілетті кезде рәсімдеген дұрыс.
Қаншалықты жиі бақылауда болу керек?
Емді таңдау кезеңінде — әр 1–2 апта сайын, байланыстардың бір бөлігін туыстармен онлайн өткізуге болады. Жағдай тұрақты болса, 1–3 айда бір рет тексеру жеткілікті. Мінез-құлықтың, ұйқының немесе тәбеттің кез келген күрт өзгерісінде, құлағаннан немесе ауруханаға жатқызылғаннан кейін жоспардан тыс сапар қажет.
Бұл анонимді ме?
Иә. Akalam клиникасында ҚР «Халық денсаулығы және денсаулық сақтау жүйесі туралы» кодексі бойынша дәрігерлік құпия сақталады, есепке қоймай жүгінуге болады. Жағдай туралы ақпаратты пациенттің өзі немесе оның заңды өкілі анықтаған туыстармен ғана талқылаймыз.
Пансионат туралы қашан ойлану керек?
Үйде қауіпсіздікті және тәулік бойы күтімді қамтамасыз ету мүмкін болмағанда, ал күтім жасайтындардың күші таусылғанда. Бұл — опасыздық емес, отбасының барлық мүшелеріне деген қамқорлық. Біз күтімнің қандай деңгейі қажет екенін бағалауға және егде адамды көшуге аз күйзеліспен дайындауға көмектесеміз.
Дереккөздер және тексеру
Материалды Akalam медициналық редакциясы мыналар негізінде дайындады:
- АХЖ-10 және АХЖ-11: психикалық және мінез-құлық бұзылыстары
- ҚР ДСМ диагностика және емдеу клиникалық хаттамалары
- «Халық денсаулығы және денсаулық сақтау жүйесі туралы» ҚР Кодексі
- ДДҰ: психикалық денсаулық және психобелсенді заттарды қолдану туралы материалдар
- NICE және APA: клиникалық нұсқаулықтар
Ақпарат анықтамалық сипатта және дәрігер кеңесін алмастырмайды. Редакциялық саясат